ลิลิต คือกวีนิพนธ์ที่มีเนื้อเรื่องยาว ๆ ซึ่งจะแต่งเป็นร่าย และ โคลง สลับกันไป ทั้งร่ายและโคลงเหล่านั้นจะต้องมีสัมผัสเกี่ยวข้องกันระหว่างท้ายบทกับต้นบทตั้งแต่ต้นจนจบ คือต้องให้คำสุดท้ายของบทหน้าสัมผัสกับคำที่ ๑ , คำที่ ๒ หรือคำที่ ๓ วรรคต้นของบทต่อ ๆ ไป ยกเว้นไว้แต่บทไหว้ครู ซึ่งอาจจะไม่จำเป็นจะต้องสัมผัสกับบทอื่นก็ได้

ลิลิตมี ๒ ชนิด คือ

ลิลิตสุภาพ คือลิลิตที่ใช้ร่ายสุภาพ ร่ายโบราณ และโคลงสุภาพ หรือใช่ร่ายสุภาพ และโคลงสุภาพ สลับระคนกันอยู่ในเรื่องเดียวกัน เช่นตัวอย่างใน ลิลิตพระลอ , ลิลิตตะเลงพ่าย และ ลิลิตนิทราชาคริต

ลิลิตดั้น คือลิลิตที่ใช้ร่ายดั้น และโคลงดั้นสลับระคนอยู่ในเรื่องเดียวกัน เช่น ตัวอย่างใน ลิลิตยวนพ่าย

         ร่ายและโคลงที่ใช้ในลิลิตนั้น มีลักษณะเหมือนที่ได้กล่าวไว้แล้วข้างต้น เป็นแต่เพิ่มสัมผัสใน ระหว่างบทให้เกี่ยวข้องติดต่อกันตั้งแต่ต้นจนจบ คือให้คำสุดท้ายของบทสัมผัสกับคำที่ ๑ , คำที่ ๒ หรือ คำที่ ๓ วรรคต้นของบทต่อ ๆ ไป

	ตอนขึ้นต้นที่เป็นคำนำหรือบทไหว้ครู กับบทสุดท้ายที่จะจบเรื่องควรแต่งเป็นร่าย ส่วนในระหว่างท้องเรื่องใช้โคลงกับร่ายสลับกัน ลักษณะเช่นนี้ถือว่าเป็นแบบลิลิตที่ถูกต้อง แต่บางทีในตอนจบ ท่านแต่งเป็นโคลงก็มี
	โคลงนั้นใช้โคลง ๒ สุภาพ , โคลง ๓ สุภาพ หรือโคลง ๔ สุภาพ สุดแต่จะเห็นว่าเหมาะสมว่าตอนไหนควรจะใช้โคลงชนิดอะไร
	ถ้าแต่งเป็นลิลิตสุภาพ ต้องใช้ร่ายสุภาพ หรือร่ายโบราณขึ้นต้น แล้วต่อไปใช้โคลงสุภาพกับร่ายสุภาพหรือร่ายโบราณสลับกัน ถ้าแต่งเป็นลิลิตดั้นก็ต้องใช้ร่ายดั้นขึ้นต้นแล้วต่อไปก็ใช้โคลงดั้นกับร่ายดั้นสลับกันไป
	ถ้าเป็นโคลง ๔ ดั้น นอกจากใช้สัมผัสเกี่ยวกันระหว่างบทดังกล่าวแล้วแล้ว ยังต้องใช้คำสุดท้ายของโคลงบทต้นสัมผัสกับคำที่ ๓ หรือ คำที่ ๔ หรือคำที่ ๕ บาทที่ ๒ ของบทต่อไป ตามแบบและชนิดของโคลงดั้นอีกด้วย ( ดูแบบสัมผัสของโคลง ๔ ดั้น ) คือใช้โคลงดั้นชนิดไหนก็ต้องใช้สัมผัสตามแบบของโคลงดั้นชนิดนั้น
	เพราะการแต่งลิลิตเป็นเรื่องยาว การหาคำสัมผัสจึงเป็นเรื่องยาก ถ้าใช้คำเหมือนกันบ่อยนักก็ไม่ไพเราะ เพราะฉนั้นท่านจึงอนุญาติให้ใช้คำ " อิศ " ประกอบข้างหลังศัพท์อื่นก็ได้ เพื่อให้พยางค์สุดท้ายของศัพท์นั้นมีเสียงเข้าสัมผัสก็ได้ตามที่ต้องการ เช่น

กาย	รวมกับ	อิศ	เท่ากับ	กาเยศ
นารี	รวมกับ	อิศ	เท่ากับ	นาริศ , นาเรศ
นร	รวมกับ	อิศ	เท่ากับ	นริศ , นเรศ
ปิตุ	รวมกับ	อิศ	เท่ากับ	ปิตุเรศ
ศัสตรา	รวมกับ	อิศ	เท่ากับ	ศัสเตรศ

ตัว " ศ " ที่อยู่ข้างหลังคำนั้น เรียกชื่อว่า " ศ เข้าลิลิต "

ตัวอย่างลิลิต

( ร่าย )
ศรีศรีสยามรัฐ	นพมขัตติยะเถลิง	เกียรติดำเกิงก่องไกร	ไพศาลศักดิ์สุดหล้า	ราษฎร์ขายค้าแข่งทวี	เรือกไร่มีมากผล	เกษตรชลชุ่มนอง
กองข้าวคู่ภูเขา	ลำเนาดงดื่นพฤกษ์	ถนนคึกคักยาน	ท้องธาราเพียบนาวา	มรรคาดั่งอาคาร	สถานศึกษาสะพรั่ง	ทรัพย์หลั่งสู่กระทรวง
งานหลวงรุ่งวัฒนา	ราษฎรปราโมทย์สุขุม	ทุกเหล่าชาวชีสงฆ์	ดำรงสัตย์ศลีธรรม	กอบกรรมกอบกุศล	ผลเพื่อสมภารเจ้า	ครองพสกปกเกล้า
ผ่านพ้นภัยเข็ญ

( โคลง ๔ สุภาพ )
เย็นพระคุณอุ่นเกล้า	กลบภัย
พูนสุขเกษมใส	สดขึ้น
บรรดาประชาไทย	ทวีสวัสดิ์
ถวัลย์วิวัฒน์ฟ่องฟื้น	ไฝ่ข้างทางธรรม

( โคลง ๒ )
รักราษฎร์นำราษฎร์น้อม	จิตราษฎร์ร่วมสุขพร้อม
พรั่งด้วยกรุณา
ปรีชาปรากฎพร้อม	ต่างชาติต่างนบน้อม
มอบด้วยไมตรี	จิตนา
	ฯลฯ